روباتها می فهمند

روبات واژه ای است كه با شنیدن آن پیشرفت، زندگی نوین، زندگی ماشینی و واژه های بسیار دیگر به ذهن متبادر می شوند. این اختراع عجیب انسان، امروزه دیگر عضوی از زندگی او شده و هر روز توسط او در حال پیشرفت است. از فعالیت های سنگین صنعتی در مراكز صنعتی گرفته تا سطح اجرام آسمانی و فضا، در همه جا روبات ها به عنوان نمایندگان انسان و به جای او كارهای متفاوتی را انجام می دهند، اما روبات چگونه متولد شد و به چه حدی از پیشرفت دست یافته است. در این نوشته سعی شده است نگاهی گذرا به روند پیشرفت روبات و جایگاهی كه هم اكنون در زندگی بشر دارد اشاره شود طبق تعریف انستیتو روبات آمریكا روبات سازه ای برنامه ریزی شونده است كه برای انتقال و حركت دادن مواد، اجزاء، ابزارها و دستگاه های مشخص برنامه ریزی شده است. اما در مورد روبات تعاریف دیگری هم در دائره المعارف های مختلف وجود دارد: «دستگاهی خودكار كه كارهایی را كه مربوط به انسان ها است انجام می دهد.» و یا «دستگاهی در فرم انسان». این كلمه اولین بار توسط نمایش نامه نویس معروف چكی كارل كاپك استفاده شد. نمایش نامه ای كه او در آن از روبات استفاده كرد «روبات های جهانی راسوم» نام داشت. البته كلمه ای كه او استفاده كرد روبوتا بود كه در زبان چكی به معنای كار كسل كننده است.

اولین دستگاهی كه می توان آن را روبات دانست، دستگاه اسپری رنگ برنامه ریزی شونده ای بود كه توسط ویلارد پولارد و هارولد روزلاند در سال ۱۹۳۸ در آمریكا ساخته شد. البته این دستگاه را نمی توان یك روبات كامل دانست. چند سال از نام روبات خبری نبود تا اینكه دوباره توسط نویسنده دیگری مطرح شد. این بار نوبت آیزاك آسیموف بود تا در مورد روبات سخن بگوید، منتهی این بار نه به معنای كار كسل كننده، كه به معنای خود روبات. او در كتابی به نام Runaround سه قانون مربوط به روبات ها را مطرح كرد كه به «قوانین سه گانه روباتیك» مشهور هستند، البته خود او بعدها قانون صفرم را هم به این قوانین اضافه كرد. در سال ۱۹۴۶ یكی از مهم ترین اتفاقاتی كه بیشترین تاثیر را بر روی روبات ها داشت اتفاق افتاد. در این سال در ام آی تی انستیتو تكنولوژی ماساچوست Whirlwind اولین كامپیوتر دیجیتال دنیا ساخته شد. با ساخت كامپیوتر، روبات ها جهش بزرگی در زمینه كنترل و برنامه ریزی كردند كه به ساخت روبات كنترل از راه دور انجامید. اولین روبات كنترل از راه دور دنیا در سال ۱۹۱۵ توسط ریموند گوئرتز در فرانسه ساخته شد. او این روبات را كه در واقع یك بازوی چند تكه بود برای كمیسیون اتمی فرانسه ساخت. این روبات از چند تكه كه شامل بازوی اصلی و چند بازوی فرعی بازوی فرعی به بازوی برده هم مشهور است بودند تشكیل می شد كه توسط سیم هایی فولادی به هم متصل بودند. برای حركت دادن بازو، سیم ها توسط موتوری كه در انتهای بازو تعبیه شده بود كشیده می شدند. از چنین بازویی هنوز در جاهایی كه باید نمونه های كوچك هسته ای جابه جا شوند استفاده می شود. در سال ۱۹۵۹ با ایجاد شاخه ای دیگر در دانش بشری، افق های تازه ای به روی روبات ها گشوده شد. در این سال ماروین مینسكی و جان مك كارتی در ام آی تی هوش مصنوعی را به جهانیان معرفی كردند. اختراع هوش مصنوعی تاثیری باورنكردنی بر پیشرفت روبات ها داشت و آنها را از مبحثی صرفاً علمی به موضوعی عمومی كه می تواند در زندگی و صنعت مورد استفاده باشد تبدیل كرد. سه سال بعد اولین روبات صنعتی دنیا توسط جنرال موتورز آمریكا خریداری شد. با استفاده گسترده از روبات ها در صنایع امریكا، كشورهای دیگر هم به روبات ها علاقه مند شدند. یكی از این كشورها ژاپن بود كه در سال ۱۹۶۷ واردات روبات از آمریكا را آغاز كرد. علاقه زیاد ژاپنی ها به روبات آنها را قادر ساخت كه یك سال بعد اولین روبات غیر اروپایی امریكایی دنیا را بسازند.

در سال ۱۹۷۰ پروفسور ویكتور شاینمن بازویی را طراحی كرد كه به بازوی استاندارد معروف شد و ساختمان آن مبنای ساخت بازو های بعدی شد. شكل روبات پروفسور شاینمن قسمت كنترل آن بود. كامپیوتر كنترل كننده این روبات به اندازه یك اتاق بود، یكی از بزرگ ترین مشكلاتی كه روبات ها با آن مواجه بودند، این مشكل در دهه ی ۷۰ با اختراع مینی كامپیوترها رفع شد.

دهه هشتاد و نود را می توان دهه ظهور شركت های روباتیك دانست. در دهه نود از روبات علاوه بر صنعت در امور دیگری هم استفاده شد. اولین مورد استفاده غیر صنعتی از روبات ها به علم پزشكی باز می گردد. در سال ۱۹۹۵ آی تی ام و آی بی ام به صورت مشترك روباتی را اختراع كردند كه می توانست در اعمال جراحی با هدایت پزشك بیمار را عمل جراحی كند. در سال ۱۹۹۷ روبات ها توانستند به جایی برسند كه انسان شاید تا چند دهه دیگر به آنجا نخواهد رسید: «مریخ». در این سال ره یاب مریخ ناسا بر سطح سیاره مریخ فرود آمد و Sogourner روباتی كه به همراه ره یاب مریخ فرستاده شده بود بازگشت زنی در سطح مریخ تصاویری از سیاره سرخ به زمین مخابره كرد. از همین سال بود كه شركت های ژاپنی رقابت برای ساخت روبات های انسان نما را شروع كردند و انقلابی در این زمینه پدید آوردند. این رقابت فعلاً به ساخت روبات های موسیقی دان توسط هوندا در سال ۲۰۰۴ ختم شده است.

روبات هایی كه به خوبی راه می روند، كارهای منزل را انجام می دهند، ترومپت می نوازند و می توانند رهبری اركستر سمفونیك ژاپن را به خوبی انجام دهند، مطمئناً پیشرفته هستند اما در مقابل انقلابی كه در عرصه روبات ها به وقوع خواهد پیوست بسیار ساده و ابتدایی به نظر می رسند، انقلابی كه در حال تكمیل شدن است و در سال ۲۰۰۶ نتیجه خواهد داد. این انقلاب این بار نه از سوی ژاپنی ها كه از سوی انگلیسی ها هدایت می شود.

گروهی از محققان انگلیسی بر روی پروژه ای كار می كنند كه هدف آن ساخت روبات های با شعور است. این محققان می خواهند با این كار فناوری ماشین های هوشمند را پیشرفته تر كنند و دانسته های ما در مورد شعور و آگاهی انسان افزایش دهند. در این پروژه مهندسین كامپیوتر از دانشگاه Essexo و اعصاب – روانشناسان از دانشگاه Bristol بر روی قسمت های مختلف طرح كار می كنند. هزینه پروژه ۷۰۰ هزار یورو است كه توسط بخشی از شورای علوم فیزیكی و مهندسی انگلستان تامین شده است. بخش یاد شده مسئول حمایت از پروژه های بلند پروازانه و با ریسك بالا است. مدیر این پروژه اون هالند، یكی از برجسته ترین استادان كامپیوتر دانشگاه Essexo است. او نظر خود در مورد این پروژه را اینگونه بیان می كند: «هوشمندی شاید تنها راز باقی مانده در مورد ماهیت انسان باشد با تلاش برای ساختن شعور مصنوعی امیدواریم اطلاعات بیشتری در مورد طبیعت شعور انسان به دست آوریم.»

این روبات در آزمایشگاه جدید روباتیك دانشگاه Essex ساخته می شود و همزمان با آن یك تیم از دانشكده روان شناسی Bristol به سرپرستی پروفسور تام تروسیانكو بخش های مربوط به «مغز» روبات را پیش می برند. پروفسور سیانكو كه یكی از خبره ترین اعصاب – روانشناسان انگلستان است تیم را به سمتی هدایت می كند كه سیستم هایی مصنوعی بسازند كه نزدیك ترین حالت را به سیستم انسانی داشته باشند. آنها قرار است پس از ساخت روبات آن را در محیط های پیچیده متفاوتی قرار دهند، محیط هایی كه روبات در آنجا اعمال مختلف را پیش از انتخاب كردن یكی از آنها، تصور خواهد كرد. در این زمان تصور كردن روبات سوپر كامپیوترهای پرقدرتی چیزهایی را كه در مغز روبات اتفاق می افتد آنالیز می كنند و به اعضای تیم نشان می دهند و تیم از داده هایی برای دیدن آگاهی روبات استفاده خواهد كرد. آقای هالند نسبت به این طرح امیدواری زیادی ندارد. دلیل آن را می توان مواردی دانست كه منتقدان طرح به آن وارد می كنند. این انتقادات به صورت زیر هستند: اول این كه روبات ها دقیقاً چیزهای مادی هستند، در حالی كه شعور به چیزهای ذهنی غیر مادی نیاز دارد. دومین مورد این است كه روبات ها غیر ارگانیك هستند در صورتی كه شعور و آگاهی فقط می تواند در یك مغز ارگانیك وجود داشته باشد.

در مورد سوم به این نكته اشاره می شود كه روبات ها مصنوعی هستند، اما شعور هیچ سنخیتی با چیزهای مصنوعی ندارد، فقط چیزی طبیعی زاده شده و نه تولید شده می تواند دارای شعور و آگاهی باشد. مورد آخر هم به سادگی بسیار زیاد روبات ها اشاره می كند، سادگی ای كه هیچگاه به آنها اجازه با شعور شدن نمی دهد.

به هر حال باید تا سال ۲۰۰۶ منتظر ماند و دید آیا روبات ها هم می توانند عاشق، دل شكسته، شاد، غمگین، منطقی، زودرنج و... باشند یا نه؟